न्याय-वैशेषिक द्रव्य-सिद्धान्त का वैज्ञानिक पुनर्मूल्यांकन न्याय-वैशेषिक द्रव्य-सिद्धान्त का वैज्ञानिक पुनर्मूल्यांकन: आधुनिक भौतिक विज्ञान के सन्दर्भ में तुलनात्मक अध्ययनम्

Authors

  • Sujith S Govt. Sanskrit College, Thiruvanthapuram, India Author

DOI:

https://doi.org/10.63090/

Keywords:

न्याय-वैशेषिक, द्रव्य-सिद्धान्तः, कणाद, पदार्थ विज्ञानम्, परमाणुवादः, तुलनात्मक दर्शनम्

Abstract

अयं शोध-प्रबन्धः न्याय-वैशेषिक दर्शने प्रतिपादितस्य द्रव्य-सिद्धान्तस्य वैज्ञानिक पुनर्मूल्यांकनं करोति। कणादमुनिना प्रतिपादिता वैशेषिक-दर्शने द्रव्याणां नवविधः वर्गीकरणः आधुनिक भौतिकशास्त्रस्य मूलभूत-संकल्पनाभिः सह तुलनात्मकरूपेण विश्लेष्यते। शोधस्य मुख्यं प्रश्नं भवति—किं प्राचीन भारतीय द्रव्य-चिन्तनं आधुनिक वैज्ञानिक द्रष्ट्या प्रासंगिकं वर्तते? विश्लेषणात्मक-तुलनात्मक पद्धत्या अनुसन्धानं कृत्वा, अयं प्रबन्धः दर्शयति यत् पृथिवी-जल-तेजः-वायु-आकाश-काल-दिक्-आत्मा-मनः इति नव द्रव्याणि आधुनिक भौतिकशास्त्रस्य द्रव्य-ऊर्जा-स्थान-काल-चेतना इत्यादि संकल्पनाभिः सह सूक्ष्मं सादृश्यं प्रदर्शयन्ति। शोधस्य निष्कर्षाः सूचयन्ति यत् वैशेषिक द्रव्य-सिद्धान्तः प्रोटो-साइंटिफिक (proto-scientific) विचारधारायाः महत्त्वपूर्णं निदर्शनं भवति।

Author Biography

  • Sujith S, Govt. Sanskrit College, Thiruvanthapuram, India

    Associate Professor, Department of Sanskrit Vyakarana

Downloads

Published

2026-07-31